Het gebruik maken van onderstaande uitspraak bij eventuele publicatie, is alleen toegestaan indien de gehele URL wordt overgenomen. Het kopieren van deze uitspraak en het plaatsen hiervan op een site is zonder toestemming van de Stichting PAL, uitdrukkelijk verboden.

vonnis
 
RECHTBANK LEEUWARDEN
 
Sector civiel recht
 
zaaknummer / rolnummer; 78492 / HA ZA 06-774
 
Vonnis in verzet van 16 december 2009
 
in de zaak van
 
DELTA LLOYD BANK N.V.,
gevestigd te Amsterdam,
eiseres in conventie,
verweerster in reconventie,
gedaagde in het verzet,
advocaat mr J.V. van Ophem, kantoorhoudende te Leeuwarden,
 
tegen
 
[X],
wonende te [woonplaats],
gedaagde in conventie,
eiser in reconventie,
eiser in het verzet,
advocaat mr. J.B. Dijkema, kantoorhoudende te Leeuwarden.
 
Partijen zullen hierna [X] en de Bank genoemd worden.
 
1.     De procedure
 
1.1.   Het verloop van de procedure blijkt uit;
- het tussenvonnis van 11 februari 2009, alsmede de aldaar genoemde processtukken,
- de akte houdende uitlating van 11 maart 2009 van de zijde van [X],
- de antwoordakte van de zijde van de Bank van 8 april 2009.
 
1.2.   Ten slotte is vonnis bepaald.
 
2.     De verdere beoordeling in conventie en reconventie
 
2.1.   De rechtbank heeft bij vonnis van 24 september 2008 geoordeeld dat de Bank de op haar rustende bijzondere zorgplicht heeft geschonden ten opzichte van [X] door hem niet te waarschuwen voor de risico's verbonden aan de door haar aangeboden effectenleaseovereenkomsten (rechtsoverwegingen 4.7 en 4.9), Bovendien heeft de rechtbank overwogen dat de Bank onderzoek had moeten doen naar de vermogens- en inkomenpositie van [X] om te beoordelen of hij de verplichtingen uit de door de Bank aangeboden effectenleaseovereenkomsten zou kunnen dragen (rechtsoverwegingen 4.7 en 4.10). Voorts heeft de rechtbank geoordeeld dat [X] zich diende uit te laten over
 
'[X] stelt -kennelijk ter adstructie van het in overweging 4.13 bedoelde causale verband- dat hij ten tijde van het sluiten van de overeenkomst beschikte over een AOW-uitkering en een bescheiden pensioen. Hij zow een bruto maandinkomen hebben gehad van EUR 1.225,00 (de dagvaarding maakt geen melding van een valutasoort, naar de rechtbank aanneemt betreft het een bedrag in euro's) ten tijde van het sluiten van de overeenkomsten. Voorts zou hij indertijd over geen ander vermogen hebben beschikt dan een appartement dat nauwelijks overwaarde zou hebben gehad, [X] heeft die stellingen echter niet met stukken onderbouwd. Evenmin is duidelijk geworden of [X] gepensioneerd was ten tijde van het sluiten van de overeenkomsten. Uit productie 9 overgelegd zijdens [X] bij conclusie van dupliek in conventie, tevens conclusie van repliek in reconventie (een door [X], niet van de bank afkomstig, ingevuld vragenformulier), lijkt weliswaar te kunnen worden afgeleid dat [X] 66 jaar was ten tijde van het sluiten van de overeenkomsten, de Bank heeft dat echter gemotiveerd betwist. Zij stelt dat uit haar administratie blijkt dat [X] bij het aangaan van het eerste contract 58 jaar oud was en ten tijde van het tweede contract 59 jaar. De Bank betoogt bovendien dat een pensioenaanspraak uit AOW pas ingaat na het 65e levensjaar. De visie van de Bank lijkt bevestiging te vinden in de dagvaarding in verzet waarin [X] onder nr. 8 opmerkt dat hij in 1999 (ten tijde van het sluiten van de eerste overeenkomst met de Bank) bijna 60 jaar oud was en niet 66 jaar zoals door [X] is aangegeven in productie 9.'
 
En:
 
'Voorts is voorshands niet duidelijk waarop [X] zijn stelling baseert dat hij geen enkele ervaring of deskundigheid had op het gebied van het desbetreffende product, te minder nu [X] zijn diploma assurantiŽn in 1999 had gehaald en overigens als boekhouder werkzaam was. '
 
2.2.   Partijen hebben zich daarover bij akte uitgelaten.
 
2.3.   Bij haar verdere beoordeling van het onderhavige geschil stelt de rechtbank voorop dat zij als uitgangspunt neemt hetgeen de Hoge Raad heeft overwogen bij arresten van 5 juni 2009, LJN BH 2811, LJN BH 2815 (RvdW, 2009, 683) en LJN BH 2822. Uit die arresten volgt onder meer dat de bijzondere zorgplicht van een aanbieder van effectenleaseovereenkomsten met een risico op een restschuld, meebrengt dat zij waarschuwt voor de risico's van het aangeboden product en dat zij onderzoek moet doen naar de vermogenspositie van haar potentiŽle afnemers (vgl. rechtsoverweging 4.8.4. HR 5 juni 2009, RvdW, 2009, 683, hierna: het Dexia-arrest). Een en ander gelet op de risico's verbonden aan deze vorm van efÔťctenÔease en de complexiteit van het product. Daaruit volgt voorts dat als zou zijn gebleken dat de afnemer van de daar aan de orde zijnde etTectenleaseovereenkomten, naar redelijke verwachting niet in staat zou zijn geweest de verplichtingen uit die overeenkomsten te dragen (hierna; de niet-draagkrachtige afnemer), de aanbieder ervan de afnemer de overeenkomst bovendien had moeten ontraden. Bij die verplichtingen gaat het om de betaalde rente, aflossingen en maximale restschuld. Het niet voldoen aan voormelde plichten is onrechtmatig in de zin van art. 6: 162 BW, aldus nog steeds de Hoge Raad (rechtsoverwegingen 4.8,4, en 4.11.5. Dexia-arrest).
 
2.4.   Uit de overwegingen van de Hoge Raad blijkt bovendien dat -anders dan de Bank heeft betoogd- zowel de restschuld, als verrichte aflossingen, als betaalde rente in beginsel als schadeposten kunnen worden aangemerkt (rechtsoverweging 5,4.3. Dexia-arrest). Met betrekking tot eventuele eigen schuld van de afnemers van een effectenlease product op de voet van art. 6:101 BW, volgt uit voornoemde rechtspraak van de Hoge Raad dat de rente en aflossingen in geval van een draagkrachtige afnemer niet voor vergoeding in aanmerking komen, aangezien aangenomen moet worden dat deze afnemer wist dat hij met geleend geld belegde. In geval van een niet-draagkrachtige afnemer komen de rente en aflossingen wel voor vergoeding in aanmerking, alsmede de restschuld (rechtsoverweging 5,63. Dexia-arrest). De Hoge Raad heeft bovendien gezichtspunten gegeven ten aanzien van het percentage eigen schuld voor de zojuist genoemde schadeposten (rechtsoverweging 5,7. Dexia-arrest). Kort gezegd komen die gezichtslijnen erop neer dat als uitgangspunt geldt dat een niet-draagkrachtige belegger een percentage van 40% eigen schuld kan worden aangerekend. Voor een draagkrachtige afnemer komt dat neer op een percentage tussen de 40% en 50%, aangezien fouten van de afnemer die uit lichtvaardigheid of gebrek aan mzicht voortvloeien in beginsel minder zwaar wegen dan fouten aan de zijde van de aanbieder waardoor deze in de zorgplicht is tekortgeschoten (rechtsoverweging 5.6.2 Dexia-arrest). Een en ander behoudens bijzondere omstandigheden.
 
2.5,   Aangezien ook de onderhavige effectenlease overeenkomsten het risico in zich dragen op een aanzienlijke restschuld en zij overigens complex van aard zijn, gelden voornoemde verplichtingen zoals af te leiden uit de rechtspraak van de Hoge Raad, in het licht van voornoemde bijzondere zorgplicht die rust op de Bank, naar het oordeel van de rechtbank ook voor de Bank. Voormelde waarschuwingsplicht in algemene zin en de onderzoeksplicht naar de vermogenspositie van potentiŽle afnemers, had de rechtbank in haar vonnis van 24 september 2008 reeds aangenomen. In navolging van de Hoge Raad geldt daarenboven dat als zou blijken dat [X] naar redelijke verwachting niet in staat was de verplichtingen uit de onderhavige overeenkomsten te dragen, de Bank [X] bovendien het product had moeten ontraden. Schending van deze verplichtingen door de Bank -zoals door de rechtbank vastgesteld bij vonnis van 24 september 2008- is onrechtmatig, hetgeen de rechtbank ten aanzien van de door haar aangenomen verplichtingen eveneens reeds had overwogen.
 
2.6.   Ten aanzien van de eventuele verplichting [X] de onderhavige overeenkomsten te ontraden, geldt het volgende. De rechtbank is van oordeel dat uit het onderzoek naar de vermogens- en inkomenspositie van [X] blijkt dat die positie naar redelijke verwachting toereikend was om de rente en aflossingen uit de overeenkomsten te voldoen, alsmede de maximale restschuld. Daarbij neemt de rechtbank in overweging zijn besteedbare inkomen in 1999 en 2000, zijn lasten (waaronder hypothecaire rentelasten) en zijn eigen vermogen, een en ander afgezet tegen de aflossings- en renteverplichtingen en maximale restschuld zoals voortvloeiend uit de onderhavige overeenkomsten. De rechtbank stelt vast dat het netto maandinkomen van [X] in 1999 EUR 1.700,01 bedroeg en in 2000 EUR 1.820,38. [X] heeft gesteld dat zijn inkomen veel lager lag, hetgeen de Bank heeft betwist. Naar het oordeel van de rechtbank heeft [X] in zijn berekening ten onrechte een dubbeltelling opgenomen terzake van de betaalde belastingen en premies, zodat de rechtbank uitgaat van voormelde bedragen. Voorts had [X] in 1999 EUR 35.158,50 aan belegd vermogen (na correctie met de onderhavige effecten) en EUR 9.198,58 aan spaargeld. In 2000 (peildatum 31-12-2000) had [X] aan belegd vermogen (na correctie met de onderhavige effecten) van EUR 20.574,10 en EUR 5.982,18 aan spaargeld.
 
2.7.   De maandelijkse woonlasten van [X] bedroegen in 1999 en in 2000 EUR 133,55. Anders dan [X] stelt, moeten die lasten niet berekend worden aan de hand van de uitstaande hypotheekschuld per 2008, maar aan de hand van de werkelijk betaalde lasten zoals blijkend uit de biljetten proces 1999 en proces 2000. De maandelijkse verplichting op basis van de eerste effectenlease overeenkomst van 1999 bedroeg EUR 90,76 aan rente en aflossing. De maandelijkse verplichting op basis van de tweede effectenlease overeenkomst van 2000 bedroeg EUR 45,38 aan rente en aflossing. De (mogelijke) maximale restschuld op beide overeenkomsten bedraagt -anders dan de Bank betoogt- de opgetelde kredietsommen van in totaal EUR 20.488,50. De Bank gaat er bij de berekening van het maximale verlies naar de rechtbank begrijpt -en ten onrechte- vanuit dat aflossingen steeds zijn geschied. Die berekening houdt evenwel geen rekening met de situatie waarin een afnemer van het product niet of slechts gedeeltelijk heeft afgelost (zoals bij [X] het geval is geweest), in welk geval een hoger maximaal verlies kan resteren dan de door de Bank opvoerde geleende 'aankoopsom' (welke term de overeenkomst overigens niet kent), minus 25% aflossing. Aangezien de Hoge Raad uitgaat van de maximaal mogelijke restschuld (rechtsoverweging 5.5.2 Dexia-arrest), is de berekening van de Bank onjuist.
 
2.8.   Een en ander overziende, is de rechtbank van oordeel dat het netto inkomen van [X] (respectievelijk EUR 1.700,01 in 1999 en EUR 1.820,38 in 2000) voldoende was om de relatief geringe maandtermÔjnen (van respectievelijk EUR 90,76 en EUR 45,38) uit te kunnen voldoen, een en ander mede afgezet tegen de relatief geringe hypothecaire lasten van [X] van EUR 133,55 per maand. Bovendien moet [X] bij het sluiten van de overeenkomsten redelijkerwijs worden geacht in staat te zijn geweest de maximale restschuld uit beide overeenkomsten te kunnen voldoen. Zijn vrije vermogen was in 1999 immers geheel toereikend om de op dat moment aangegane maximaal mogelijke restschuld uit te kunnen voldoen en in 2000 vrijwel geheel met als peildatum 31-12-2000. Zou worden uitgegaan van een peildatum die dichter aansluit bij het moment waarop de overeenkomst in 2000 is gesloten, dan was dat vermogen naar alle waarschijnlijkheid geheel toereikend geweest om de maximale schuld uit beide overeenkomsten te kunnen voldoen gelet op de hogere waarde dat het belegd vermogen dan zou hebben gehad.
 
2.9.   Gelet op de rechtspraak van de Hoge Raad enerzijds en de gegevens zoals verstrekt door partijen inclusief de toelichting daarop anderzijds, acht de rechtbank zich voldoende geÔnformeerd om vonnis te wijzen. Er is dan ook geen reden voor een nadere toelichting of uitlating door procespartijen.
 
2.10.  Het voorgaande betekent dat de Bank onrechtmatig heeft gehandeld door [X] niet te waarschuwen voor de mogelijkheid op het ontstaan van een restschuld en doordat zij geen onderzoek heeft gedaan naar de draagkracht van [X]. Op de Bank rustte echter geen plicht [X] de door haar aangeboden effectenlease overeenkomsten te ontraden. Waar het gaat om de schadeposten, komen, overeenkomstig hetgeen de Hoge Raad heeft overwogen (zie hiervoor rechtsoverweging 2.4 van dit vonnis), derhalve aan de zijde van [X] niet voor vergoeding in aanmerking de door hem betaalde rente en aflossingen. De rechtbank zal de reconventionele vordering van [X] dan ook afwijzen.
 
2.11.  Ten aanzien van de door de bank gevorderde restschuld betekent dit het volgende. De door de Bank gevorderde restschuld is in beginsel schade aan de zijde van [X] die is ontstaan doordat de Bank de op haar rustende bijzondere zorgplicht heeft geschonden. Op de Bank rustte, zoals gezegd, evenwel geen plicht [X] het onderhavige product te ontraden. De rechtbank volgt voorts de richtlijnen zoals gegeven door de Hoge Raad ten aanzien van de mate van eigen schuld, waarmee [X] een percentage eigen schuld moet worden aangerekend dat ligt tussen 50% en 40%. Dit percentage ziet op de restschuld (derhalve de resterende schuld na aftrek van de verkoopopbrengst van de onderhavige effecten) van EUR 7.020,41 die is ontstaan op basis van de onderhavige overeenkomsten, zoals onbetwist gesteld door [X] (bij conclusie van dupliek in conventie en repliek in reconventie alsmede bij akte van 11 maart 2009). De rechtbank ziet aanleiding om een percentage eigen schuld aan te nemen van 50% aan de zijde van [X], gelet op hetgeen is gebleken omtrent de ervaring en deskundigheid van [X], waarbij de rechtbank het volgende overweegt.
 
2.12,  Met de Bank is de rechtbank van oordeel dat [X] een zekere kennis van beleggen en effecten niet ontzegd kan worden. AssurantietussenpersonenĽ zoals [X], moeten geacht worden, gelet op het feit dat beleggingsverzekeringen en andere beursgerelateerde verzekeringsproducten marktbreed werden aangeboden in de jaren 1999 en 2000, enige kennis van zaken hebben omtrent de onderhavige overeenkomsten. Bovendien heeft [X] ervaring gehad met financiŽle voorwaarden en overeenkomsten uit hoofde van zijn beroepen (assurantietussenpersoon en boekhouder). Voorts had [X] indertijd een effectenportefeuille. Weliswaar werd die volgens de stellingen van [X] beheerd door een professionele instelling, hetgeen de Bank niet betwist, dat neemt niet weg dat hij ten tijde van de contractsluÔting in enigerlei mate bekend verondersteld mag worden met de wijze waarop effectenmarkten werken en dat effecten in waarde kunnen stijgen en dalen.
 
2.13.  Gelet op voornoemde omstandigheden bepaalt de rechtbank dat [X] naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid een mate van eigen schuld kan worden toegerekend in de zin van art. 6:101 BW van 50% van de restschuld. Dat betekent dat [X] in conventie veroordeeld zal worden aan de Bank te betalen 50% van de restschuld, zijnde EUR 3.4510,21. De Bank heeft voorts de overeengekomen vertragingsrente gevorderd vanaf 31 maart 2006. Daartegen heeft [X] geen specifiek verweer gevoerd zodat de rechtbank deze als zijnde onbetwist zal toewijzen,
 
2.14.  Ten aanzien van de gevorderde proceskosten in conventie en reconventie, is de rechtbank van oordeel dat deze kosten, nu partijen over en weer gedeeltelijk in het gelijk en gedeeltelijk in het ongelijk zullen worden gesteld, door beide partijen moeten worden gedragen en wel aldus dat ieder de eigen kosten draagt
 
3.     De beslissing
 
De rechtbank
 
3.1.   vernietigt het verstekvonnis van 7 juni 2006 (zaaknummer 76188 HA ZA 06378) en, opnieuw rechtdoende
 
in conventie
 
3.2.   veroordeelt [X] tot betaling van EUR 3.4510,21 aan de Bank, vermeerderd met de overeengekomen rente over
voornoemd bedrag vanaf 31 maart 2006 tot aan de dag der volledige betaling,
 
3.3.   verklaart dit vonnis tot zover uitvoerbaar bij voorraad,
 
3.4.   compenseert de proceskosten aldus, dat iedere partij de eigen kosten draagt,
 
3.5.   wijst het meer of anders gevorderde af,
 
in reconventie
 
3.6.   wijst bet gevorderde af,
 
3.7.   compenseert de proceskosten aldus, dat iedere partij de eigen kosten draagt.
 

Dit vonnis is gewezen door mr. G. Tangenberg, mr. J. Smit en mr. S.B. van Baalen en in bet openbaar uitgesproken op 16 december 2009, in tegenwoordigheid van de griffier.

Ingescant en bewerkt naar HTML Copyright (C) Stichting PAL